Arbalet: Tüfeklerin Yaygınlaşmasıyla Geride Kalan Ölümcül Silah
Yazarlar: Seray Tunç
Arbalet, ergonomik ahşap bir gövdeye tutturulmuş bir yaydan oluşan menzilli bir silahtır. Çalışma prensibi, yayı gergin tutan tetiği çekerek ahşap gövde (oturma yeri) üzerindeki oku ileri doğru fırlatmaktır. Arbaletin ne zaman ve nerede keşfedildiği biraz karışıktır, özellikle de Pers kaynaklarının Arap istilası nedeniyle yok edilmesi nedeniyle. Ancak tahminler M.Ö. 600 yıllarında Çinliler tarafından keşfedildiği yönünde. Yunan ve Roma dönemlerinde bilinen bir silahtır.
Avantajları
Arbaletin en belirgin üstünlüğü, kısa ve ağır oklarının taşıdığı enerji sayesinde plaka zırhı delebilmesiydi. Bu özellik arbaleti diğer yay türlerinden ayırıyor, tam zırhlı bir şövalye için bile ölümcül kılıyordu. Orta Çağ savaşlarında az eğitimli askerler art arda atışlarla şövalyeleri etkisiz hâle getirebildi. Bu nedenle 1139'daki II. Lateran Konsili, Hristiyanlar arasındaki çatışmalarda arbalet kullanımını yasakladı.
Arbaletin bir diğer önemli avantajı da kullanım kolaylığıdır. Bu yay çeşidi kullanım kolaylığı nedeniyle genç, yaşlı, çocuk ve kadınlar tarafından rahatlıkla kullanılabilir. Arbalet kullanmak için tetiği çekip nişan almak yeterliydi. Ancak diğer yayları kullanmak yıllar süren eğitim gerektiriyordu. Bu nedenle tatar yayı herkes tarafından kullanıldı. Aynı zamanda hedefin takip edilip aniden hedefe fırlatılabilmesi için mekanizma gerildikten sonra istenildiği kadar beklemeye imkan veren bir silahtır.
Bu yayı taşımak ve kullanmak, son dönemde kullanılan piyade tüfeklerini taşımak ve kullanmaktan daha zor değildi. Özellikle savunmada çok kullanışlı bir silahtı. Duvarların ve hendeklerin arkasında kullanıldığından fırlatıcılardan ve hatta sıradan bir yaydan daha kullanışlıydı. Çünkü geleneksel yayın aksine arbaletin yüz üstü yatarak ve kamufle olarak kullanılması mümkündü. Ayrıca geleneksel yaylardan daha güçlü ve daha isabetliydi.
Dezavantajları
Sadece yakın mesafede çok etkili, menzili çok yüksek değil. Uzak hedefler için uygun değildir.
Arbaletin en büyük dezavantajı iki atış arasındaki sürenin uzunluğudur. Ok attıktan sonra ahşap gövdeye yeni bir ok yerleştirip mekanizmayı takmak gerekiyor. Dakikada yalnızca iki ok atabilen bir silahtı. Tarihteki ünlü Crecy savaşında tatar yayı bu özelliğinden dolayı Fransızlara yenilgiyi getirmiştir. Bu savaş İngiliz ve Fransız orduları arasında yapıldı ve savaşta Fransızlar sayıca üstündü. Ancak savaşı İngilizler kazandı. Bu savaşta Fransızlar Tatar yayını kullanırken, İngilizler Longbow adı verilen ve dakikada 6-7 ok atabilen bir yay kullanmışlardır.
Arbaletin yapımı ve tasarımının mükemmelliğe ulaştığı 15. yüzyılın başlarında, daha güçlü bir silah olan tüfeğin kullanımının yaygınlaşması, arbaletin bu silah karşısında geri planda kalmasına neden oldu. Bu yeni silahın psikolojik etkisi de dikkate alındığında, ordular tüfek kullanımına tatar yayından daha hevesliydi. Bu kadar önemli özelliklere sahip olan tatar yayının kullanımı tarihte bir fermanla sona ermiştir. Bu yay ile bir Fransız Kralı öldürüldü ve Papa, şeytanın bir icadı olduğunu söyleyerek tatar yayının kullanımını tamamen yasakladı.
Günümüz Dünyasında Arbaletler
Günümüzün tatar yayları çoğunlukla avcılık faaliyetlerinde kullanılmaktadır. Elbette bu yay geçmişe göre büyük değişikliklere uğradı. Örneğin silaha dürbün takılır. Aynı zamanda piyasada lazer çeşitleri de mevcuttur. Günümüzde yapılan arbaletler Karbon Fiberden yapılmakta ve çok sağlam olarak üretilmektedir. Aynı zamanda günümüzün arbaletleri, modern silahlar kadar gürültülü değil, çok sessiz çalışıyor.
Çinliler ise tatar yayını geliştirdiler. Yaylı şarjör ve ileri geri hareket edebilen kol ile bunu Chu-ko-nu adını verdikleri, dönüşümlü ok atabilen bir silaha dönüştürdüler.
Kaynaklar:
Uzman Tarihçi Kennedy Hickman
Köşe Yazarı Deniz İhsan Taşdelen
Köşe Yazarı Erdoğan Gül